بازرسی دوره‌ای مخازن، تأثیر مستقیمی بر ایمنی فرآیند، کیفیت مواد ذخیره شده و جلوگیری از خسارت‌های احتمالی دارد. با گذشت زمان، عواملی مانند خوردگی، تغییرات دمایی، تابش خورشید، فشار، تماس با مواد شیمیایی، ضربه و نشست محل نصب می توانند موجب ایجاد آسیب در بدنه یا اجزای مخزن شوند. به همین دلیل، بازرسی دوره ای مخازن یکی از اقدامات مهم برای شناسایی زودهنگام عیوب و جلوگیری از خرابی های پرهزینه است.
روش بررسی باید متناسب با جنس بدنه، نوع سیال ذخیره شده، شرایط محیطی و نحوه بهره برداری انتخاب شود. این بازرسی به جهت جلوگیری از نشتی و تخریب مخزن، افزایش ایمنی محیط کار، کاهش هزینه تعمیرات اساسی، افزایش عمر مفید مخزن و جلوگیری از آلودگی مواد ذخیره شده انجام می‌شود.
در یک بازرسی کامل، علاوه بر بدنه، اتصالات، نازل ها، پایه، فونداسیون، تجهیزات جانبی و نشانه های نشتی نیز بررسی می‌شوند. معمولا برای این کار یک چک لیست بازرسی دوره‌ای مخازن تهیه می‌شود و طبق این چک‌لیست، مخزن به طور مشخص در بازه‌های زمانی معین بازرسی می‌شود.
مواردی که در بازرسی دوره ای مخازن باید بررسی شوند
بازرسی مؤثر نباید فقط به مشاهده بدنه محدود شود. وضعیت تمام بخش‌هایی که در ایمنی و عملکرد مخزن نقش دارند باید بررسی شود. در ادامه چک لیست بازرسی دوره ای انواع مخازن برای ذخیره‌سازی آب، اسید و سایر مواد قرار داده‌ایم که می‌توانید برای چک کردن مخزن خود از آن استفاده کنید:
☐ بررسی وضعیت ظاهری مخزن
☐ بررسی ترک، شکستگی و تغییر شکل بدنه
☐ بررسی خوردگی و زنگ‌زدگی
☐ بررسی نشتی مخزن
☐ بررسی وضعیت کف و پایه‌های مخزن
☐ بررسی اتصالات و فلنج‌ها
☐ بررسی شیرآلات ورودی و خروجی
☐ بررسی لوله‌کشی متصل به مخزن
☐ بررسی دریچه بازدید
☐ بررسی درپوش و منهول
☐ بررسی واشرها و آب‌بندی‌ها
☐ بررسی ونت و سیستم تهویه
☐ بررسی سرریز و لوله سرریز
☐ بررسی سطح‌سنج و تجهیزات اندازه‌گیری
☐ بررسی سنسورها و تجهیزات کنترلی
☐ بررسی علائم و برچسب‌های شناسایی مخزن
☐ بررسی ظرفیت و میزان پرشدگی مخزن
☐ بررسی رسوب و آلودگی داخل مخزن
☐ بررسی کیفیت و وضعیت ماده ذخیره‌شده
☐ بررسی عایق‌کاری مخزن
☐ بررسی پوشش‌های محافظتی
☐ بررسی اتصالات ارتینگ
☐ بررسی سیستم مهار و تثبیت مخزن
☐ بررسی فونداسیون و محل نصب
☐ بررسی اطراف مخزن از نظر رطوبت و تجمع مواد
☐ بررسی حوضچه یا سیستم جمع‌آوری نشتی
☐ بررسی تجهیزات ایمنی اطراف مخزن
☐ بررسی تابلوها و علائم هشدار
☐ بررسی سوابق تعمیرات و نگهداری
☐ ثبت نتایج بازرسی دوره‌ای
☐ ثبت موارد نیازمند تعمیر یا تعویض
☐ تعیین تاریخ بازرسی بعدی
در ادامه برخی از این موارد را بررسی می‌کنیم.
1. بررسی نشتی‌ها و ترک‌های مخزن
نشتی و ترک از مهم‌ترین نشانه‌های آسیب‌دیدگی مخزن هستند و می‌توانند در اثر فرسودگی، خوردگی، فشار نامناسب یا آسیب‌های مکانیکی ایجاد شوند. بنابراین مخزن باید از نظر ترک، تغییر شکل، فرورفتگی، تورم، خراش، آثار ضربه و سایر تغییرات غیرعادی بررسی شود. در مخازن پلیمری، تغییر شکل بیش از حد ممکن است نشانه شرایط نامناسب نصب یا زیر سازی مخزن باشد. در مخازن فلزی نیز تغییرات سطحی، خوردگی و آثار آسیب مکانیکی اهمیت ویژه ای دارند. در صورتی بدنه مخزن دچار سوراخ یا شکستگی شده باشد، مخزن دچار نشتی می‌شود و در صورتی که از مخازن اسید بهره برداری می‌کنید، این خسارت می‌تواند جبران ناپذیر باشد.
2. بررسی سطح ماده ذخیره شده در مخزن
کنترل سطح سیال و فشار مخزن برای جلوگیری از پرشدگی بیش از حد و وارد شدن بار اضافی به بدنه ضروری است. افزایش غیرعادی سطح یا فشار می‌تواند ناشی از اختلال در شیرها، پمپ‌ها، شناورها یا سیستم سرریز باشد. در صورت کنترل نشدن فشار یا سرریز، احتمال تغییر شکل، آسیب به اتصالات و در شرایط شدید، شکست مخزن وجود دارد.
3. بررسی عملکرد شیرها و اتصالات
شیرها و اتصالات باید از نظر عملکرد صحیح، نشتی، خوردگی و آسیب مکانیکی بررسی شوند. خرابی یک شیر می‌تواند مانع ورود یا خروج صحیح سیال شود و باعث افزایش فشار، سرریز یا اختلال در فرآیند بهره‌برداری شود. خرابی یا جدا شدن اتصالات نیز می‌تواند به تخلیه ناگهانی سیال و آسیب به تجهیزات اطراف منجر شود.
4. اطمینان از سلامت پمپ‌ها و سنسورها (در صورت وجود)
پمپ‌ها و سنسورها نقش مهمی در کنترل ورود، خروج و سطح سیال دارند. خرابی پمپ می‌تواند باعث اختلال در پر یا تخلیه شدن مخزن شود و خرابی سنسورها نیز ممکن است اطلاعات اشتباه درباره سطح یا شرایط مخزن ارائه دهد. در صورت عملکرد نادرست تجهیزات کنترلی، احتمال پرشدگی بیش از حد، خشک‌کار کردن پمپ یا ایجاد شرایط نامناسب عملیاتی افزایش پیدا می‌کند.
5. بررسی کیفیت ظاهری آب (رنگ، بو، ذرات معلق)
تغییر رنگ، بو یا افزایش ذرات معلق می‌تواند نشانه آلودگی، ورود مواد خارجی، رسوب یا رشد میکروارگانیسم‌ها در مخزن باشد. این وضعیت علاوه بر کاهش کیفیت آب، می‌تواند باعث ایجاد رسوب و آلودگی در بخش‌های داخلی و تجهیزات متصل به مخزن شود. در مخازن آب شرب یا آب مورد استفاده در فرآیندهای حساس، آلودگی می‌تواند پیامدهای بهداشتی و عملیاتی جدی داشته باشد.
6. تمیز کردن داخلی مخزن در صورت نیاز
رسوبات، لجن، آلودگی و مواد ته‌نشین‌شده باید در صورت نیاز از داخل مخزن پاک شوند. تجمع این مواد می‌تواند حجم مفید مخزن را کاهش داده و شرایط مناسبی برای رشد میکروارگانیسم‌ها و ایجاد خوردگی فراهم کند. در صورت بی‌توجهی طولانی‌مدت، آلودگی داخلی می‌تواند کیفیت سیال را کاهش داده و عملکرد تجهیزات پایین‌دست را مختل کند.
7. تنظیم مجدد شناورها و سنسورها برای عملکرد بهتر
شناورها و سنسورها باید در موقعیت صحیح و متناسب با محدوده کاری مخزن تنظیم باشند تا سطح سیال به‌درستی کنترل شود. تنظیم نادرست می‌تواند باعث شود سیستم زودتر یا دیرتر از حد مورد نیاز فرمان ورود یا خروج سیال را صادر کند. در صورت اختلال جدی، ممکن است مخزن بیش از ظرفیت پر شده و سرریز یا فشار اضافی ایجاد شود.
8. بررسی وضعیت بدنه مخزن
بدنه باید از نظر تغییر شکل، تورم، فرورفتگی، تاب‌برداشتن، آسیب مکانیکی و سایر تغییرات ظاهری بررسی شود. تغییر شکل می‌تواند نشانه وارد شدن بار یا فشار نامناسب، ضعف سازه‌ای یا تخریب جنس مخزن باشد. در صورت ادامه این شرایط، آسیب ممکن است گسترش پیدا کرده و در موارد شدید به شکست بدنه و تخلیه ناگهانی محتویات منجر شود.
9. بررسی پایه، فونداسیون و تکیه‌گاه
پایه و فونداسیون باید از نظر ترک‌خوردگی، نشست، جابه‌جایی، خوردگی و تغییر وضعیت بررسی شوند. نامناسب بودن تکیه‌گاه می‌تواند باعث توزیع نامتعادل وزن و ایجاد تنش اضافی در بدنه مخزن شود. در شرایط شدید، نشست یا ناپایداری تکیه‌گاه می‌تواند به تغییر شکل مخزن، آسیب به اتصالات و حتی واژگونی مخزن منجر شود.
10. بررسی تجهیزات جانبی و ایمنی
تجهیزات جانبی و ایمنی مانند ونت، سرریز، سطح‌سنج، تجهیزات کنترل سطح، سیستم‌های مهار و تجهیزات هشدار باید از نظر سلامت و عملکرد بررسی شوند. خرابی این تجهیزات می‌تواند باعث شود شرایط غیرعادی مانند افزایش سطح یا فشار به‌موقع شناسایی یا کنترل نشود. در صورت از کار افتادن تجهیزات حیاتی، احتمال سرریز، آسیب به مخزن یا بروز حادثه افزایش پیدا می‌کند.