چربی گیر بتنی یک سازه تصفیه فاضلاب درجا است که برای پروژه‌هایی با دبی بالای فاضلاب، ظرفیت زیاد یا محدودیت در استفاده از مخازن پیش‌ساخته طراحی و اجرا می‌شود. در این سیستم، حوضچه جداسازی چربی به‌صورت سازه بتنی مسلح ساخته شده و اجزای داخلی آن شامل دیواره‌های جداکننده، مسیرهای هدایت جریان، ورودی، خروجی و درپوش‌های دسترسی، متناسب با مشخصات پروژه طراحی می‌شوند. برخلاف مخازن آماده، ابعاد چربی گیر بتنی را می‌توان با شرایط زمین، عمق نصب و دبی فاضلاب تطبیق داد.
طراحی سازه چربی گیر بتنی
مهم‌ترین تفاوت یک چربی گیر بتنی مهندسی‌شده با یک حوضچه بتنی ساده، نحوه طراحی هیدرولیکی و سازه‌ای آن است. حجم مخزن باید متناسب با دبی فاضلاب و زمان ماند مورد نیاز تعیین شود و مسیر حرکت جریان به‌گونه‌ای طراحی شود که سرعت فاضلاب کاهش یافته و اختلاط شدید در محدوده جداسازی ایجاد نشود.
در طراحی، طول، عرض و عمق مفید مخزن، تراز لوله‌های ورودی و خروجی، حجم آزاد بالای سطح فاضلاب، محل جمع شدن چربی و تعداد و موقعیت بافل‌ها باید به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند. افزایش بی‌دلیل حجم مخزن الزاماً عملکرد بهتر ایجاد نمی‌کند و طراحی نامناسب مسیر جریان می‌تواند حتی در یک مخزن بزرگ نیز باعث عبور بخشی از چربی به خروجی شود.
از نظر سازه‌ای نیز ضخامت کف و دیواره‌ها، قطر و فاصله میلگردها، مقاومت بتن، فشار جانبی خاک، فشار هیدرواستاتیک و شرایط قرارگیری سازه باید در طراحی لحاظ شود. در مخازن مدفون، شرایط خاک و سطح آب زیرزمینی اهمیت ویژه‌ای دارند.
اجزای چربی گیر بتنی
یک چربی گیر بتنی معمولاً از حوضچه اصلی، بافل‌های داخلی، لوله یا کانال ورودی، بخش خروجی، دریچه‌های بازدید و دسترسی و سیستم آب‌بندی تشکیل می‌شود. بافل‌ها برای کنترل مسیر جریان و جلوگیری از عبور مستقیم فاضلاب از ورودی به خروجی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
محل دسترسی به مخزن نیز باید به شکلی انتخاب شود که تخلیه چربی و رسوبات و عملیات بازرسی دوره‌ای بدون تخریب سازه امکان‌پذیر باشد. در پروژه‌های بزرگ، جانمایی صحیح دریچه‌های دسترسی و مسیر تخلیه از همان مرحله طراحی اهمیت دارد.
اجرای چربی گیر بتنی در محل پروژه
اجرای سازه معمولاً با خاکبرداری و آماده‌سازی بستر آغاز می‌شود. پس از اجرای بتن مگر، آرماتوربندی کف و دیواره‌ها، قالب‌بندی و بتن‌ریزی انجام شده و سپس اجزای داخلی، لوله‌های عبوری و سیستم آب‌بندی تکمیل می‌شوند.
درزهای اجرایی بتن از نقاط حساس سازه هستند و باید متناسب با شرایط پروژه آب‌بندی شوند. در پروژه‌هایی که سطح آب زیرزمینی بالا است، علاوه بر آب‌بندی داخلی، کنترل فشار آب از سمت بیرون و بررسی احتمال شناوری سازه نیز اهمیت دارد.
محاسبات هیدرولیکی چربی گیر بتنی
در طراحی چربی گیر بتنی، تعیین ابعاد مخزن تنها بر اساس حجم اسمی انجام نمی‌شود و رفتار جریان داخل حوضچه باید مورد بررسی قرار گیرد. دبی ورودی، سرعت جریان، زمان ماند، سطح مؤثر جداسازی و نحوه توزیع جریان بین بخش‌های مختلف مخزن از پارامترهای اصلی طراحی هیدرولیکی هستند.
مسیر ورود فاضلاب باید به‌گونه‌ای طراحی شود که از ایجاد جریان مستقیم و عبور سریع فاضلاب به سمت خروجی جلوگیری شود. استفاده صحیح از بافل‌های داخلی باعث افزایش مسیر حرکت جریان و ایجاد ناحیه آرام‌تر برای شناورسازی روغن و چربی می‌شود. محل خروجی نیز باید به نحوی تعیین شود که لایه چربی شناور و رسوبات کف وارد خط خروجی نشوند.
در چربی گیرهای بتنی بزرگ، بررسی افت هد، تراز لوله‌های ورودی و خروجی و اختلاف ارتفاع بخش‌های مختلف نیز اهمیت دارد. بنابراین ابعاد نهایی سازه باید حاصل هماهنگی بین محاسبات هیدرولیکی و طراحی سازه‌ای باشد، نه صرفاً افزایش طول، عرض یا عمق مخزن.
چربی گیر بتنی مدفون
یکی از کاربردهای مهم این سازه، نصب به‌صورت کاملاً مدفون است. در این حالت مخزن باید برای تحمل بار خاک اطراف و در صورت وجود، بارهای سطحی ناشی از عبور خودرو یا تجهیزات طراحی شود. عمق دفن، جنس خاک، تراکم خاک اطراف سازه و تراز آب زیرزمینی مستقیماً بر الزامات سازه‌ای اثر می‌گذارند.
در پروژه‌های دارای ترافیک سطحی، طراحی سقف و دریچه دسترسی نیز باید متناسب با بار وارده انجام شود. بنابراین نمی‌توان یک ضخامت ثابت برای کف، دیواره یا سقف تمام چربی گیرهای بتنی در نظر گرفت.
آب بندی چربی گیر بتنی
آب‌بندی در چربی گیر بتنی فقط برای جلوگیری از نشت فاضلاب اهمیت ندارد. نفوذ آب زیرزمینی به داخل مخزن نیز می‌تواند حجم فاضلاب ورودی را افزایش داده و شرایط بهره‌برداری را تغییر دهد. نوع بتن، نحوه اجرای درزها، واتراستاپ، پوشش داخلی و روش آب‌بندی باید بر اساس شرایط پروژه انتخاب شوند.
در محیط‌های خورنده یا فاضلاب‌هایی با ترکیبات شیمیایی خاص، انتخاب پوشش محافظ داخلی نیز می‌تواند در افزایش دوام سازه مؤثر باشد.
قیمت چربی گیر بتنی
هزینه ساخت چربی گیر بتنی به حجم و ابعاد سازه، مقدار بتن و میلگرد، عمق خاکبرداری، شرایط زمین، سطح آب زیرزمینی، تعداد بافل‌ها، نوع آب‌بندی، مشخصات دریچه‌ها و هزینه اجرای پروژه وابسته است. بنابراین قیمت آن را نمی‌توان صرفاً بر اساس ظرفیت اسمی مخزن تعیین کرد و برآورد دقیق پس از مشخص شدن ابعاد و شرایط اجرایی پروژه انجام می‌شود.
برای پروژه‌های بزرگ، مزیت اصلی اجرای بتنی امکان طراحی سازه با ابعاد و ظرفیت متناسب با زمین و نیاز واقعی پروژه است؛ در نتیجه محدودیت ابعادی مخازن پیش‌ساخته در این روش کمتر خواهد بود.
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.